Badanie HPV to molekularny test, najczęściej oparty na metodzie PCR, który wykrywa materiał genetyczny wirusa brodawczaka ludzkiego w komórkach szyjki macicy. Jest badaniem przesiewowym, a nie rozpoznaniem raka. Dodatni wynik wskazuje na obecność wirusa i może oznaczać potrzebę dalszej kontroli, ale nie jest wyrokiem.
Co wykrywa badanie HPV?
HPV to wirus brodawczaka ludzkiego. Znamy ponad 200 jego typów, ale w profilaktyce raka szyjki macicy szczególne znaczenie mają odmiany wysokiego ryzyka onkogennego, określane jako HPV HR (high-risk HPV). Przetrwałe zakażenie takim typem może prowadzić do zmian przedrakowych, a po wielu latach także do raka szyjki macicy.
Test HPV wykrywa DNA lub RNA wirusa w pobranym materiale. Nie pokazuje bezpośrednio, czy w tkankach znajduje się nowotwór. Jego zadaniem jest wskazanie infekcji, zanim pojawią się wyraźne zmiany w komórkach. Większość zakażeń ustępuje samoistnie, dlatego sam dodatni wynik nie oznacza choroby nowotworowej.
Test HPV a cytologia – czym się różnią?
Cytologia ocenia wygląd komórek szyjki macicy i może wykazać ich nieprawidłową budowę. Test HPV szuka natomiast samego wirusa, czyli czynnika, który może doprowadzić do takich zmian. Dzięki temu zakażenie można wykryć wcześniej niż nieprawidłowości widoczne w badaniu cytologicznym.
| Cecha | Cytologia | Test HPV HR |
|---|---|---|
| Co wykrywa? | Zmiany w wyglądzie komórek szyjki macicy | Obecność materiału genetycznego wysokoonkogennych typów HPV |
| Czułość | Niższa niż w teście HPV, zależna także od jakości pobrania i oceny próbki | Wysoka, w badaniach przesiewowych przekraczająca 90% |
| Częstotliwość | Zależy od programu i wcześniejszych wyników, często co 3 lata | Przy wyniku ujemnym zwykle co 5 lat, zgodnie z zaleceniem |
| Co dzieje się po pobraniu? | Próbka jest oceniana cytologicznie | Przy dodatnim wyniku z tej samej próbki może zostać wykonana cytologia płynna LBC |
Współczesny skrining coraz częściej wykorzystuje test HPV HR jako badanie pierwszego wyboru. Cytologia płynna, czyli LBC, pozostaje ważnym elementem oceny dalszego postępowania, zwłaszcza gdy test wykryje wirusa.
Jak wygląda badanie HPV?
Pobranie materiału przypomina klasyczną cytologię. Lekarz lub przeszkolona położna pobiera wymaz z szyjki macicy za pomocą jednorazowej szczoteczki. Procedura trwa krótko. Zwykle nie boli, choć może powodować chwilowy dyskomfort lub lekkie plamienie.
Badanie przebiega w kilku etapach:
- Personel medyczny zakłada wziernik, aby uwidocznić szyjkę macicy.
- Szczoteczką pobiera komórki z powierzchni szyjki i kanału szyjki macicy.
- Materiał trafia do pojemnika, a następnie do laboratorium.
- Laboratorium analizuje obecność DNA lub RNA HPV, a w wybranych testach określa także genotyp wirusa.
Przed wizytą zadbaj o kilka warunków, które pomagają uzyskać wiarygodny materiał:
- Nie stosuj leków ani preparatów dopochwowych przez kilka dni przed badaniem, chyba że lekarz zaleci inaczej.
- Zachowaj co najmniej 24 godziny odstępu od stosunku płciowego, a najlepiej postępuj zgodnie z instrukcją placówki.
- Nie zgłaszaj się na pobranie w czasie miesiączki ani przy krwawieniu lub plamieniu.
- Jeśli masz aktywną infekcję intymną, zapytaj lekarza, czy badanie przełożyć do czasu ustąpienia objawów.
- Przed pobraniem poinformuj personel o ciąży, niedawnym porodzie, zabiegach na szyjce macicy lub wcześniejszych nieprawidłowych wynikach.
W niektórych systemach ochrony zdrowia rozwija się także samodzielne pobieranie wymazu z pochwy. Dostępność i zasady stosowania tej metody zależą jednak od programu oraz placówki, dlatego nie zastępuje ona automatycznie wizyty i oceny lekarskiej.
Co oznacza wynik HPV?
Wynik ujemny oznacza, że w pobranej próbce nie wykryto wysokoonkogennych typów HPV. Wiąże się to z bardzo niskim ryzykiem rozwoju zmian przedrakowych w najbliższych latach, dlatego kolejne badanie często wykonuje się po 5 latach. Termin może być krótszy, jeśli wynika to z wieku, wcześniejszych wyników lub indywidualnych zaleceń lekarza.
Wynik dodatni oznacza obecność materiału genetycznego HPV HR. Nie potwierdza raka ani nie mówi samodzielnie, czy rozwiną się zmiany przedrakowe. Znaczenie wyniku ocenia się razem z genotypem wirusa, cytologią płynną i wcześniejszą historią badań. W zależności od tych informacji lekarz może zalecić kontrolę po określonym czasie, powtórzenie testu albo kolposkopię.
Kolposkopia pozwala dokładnie obejrzeć szyjkę macicy w powiększeniu. Jeśli lekarz zauważy podejrzany obszar, może pobrać wycinek do badania histopatologicznego. Takie postępowanie służy sprawdzeniu, czy występują zmiany wymagające leczenia, a nie jest równoznaczne z rozpoznaniem nowotworu.
Gdzie wykonać test HPV na NFZ?
Test HPV HR jest dostępny bezpłatnie w ramach Programu Profilaktyki Raka Szyjki Macicy finansowanego przez NFZ. Zgodnie z aktualnymi informacjami program obejmuje kobiety w wieku 25–64 lata, a badanie wykonuje się co 5 lat, jeśli wcześniejsze wyniki nie wymagają częstszej kontroli. Do udziału w programie nie jest potrzebne skierowanie.
Badanie można umówić w poradni ginekologiczno-położniczej lub innej placówce realizującej program. Dostępne terminy można sprawdzać przez Centralną E-rejestrację, Internetowe Konto Pacjenta, aplikację mojeIKP, bezpośredni kontakt z placówką albo infolinię NFZ. Zasady programu mogą być aktualizowane, dlatego przed rejestracją sprawdź bieżące informacje w NFZ.
Najważniejsza informacja jest prosta: test HPV pozwala wykryć zakażenie, zanim rozwiną się poważne zmiany. Ujemny wynik daje wieloletni spokój, a dodatni wskazuje drogę do dalszej, zaplanowanej diagnostyki. Profilaktykę uzupełniają szczepienia przeciw HPV, które zmniejszają ryzyko zakażenia wybranymi typami wirusa, ale nie zastępują badań przesiewowych.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku nieprawidłowego wyniku lub wątpliwości dotyczących terminu badania skonsultuj się z lekarzem lub położną.
