Glukoza w ciąży jest kontrolowana najpierw podczas badania na czczo, a następnie – zwykle między 24. a 28. tygodniem – w doustnym teście obciążenia 75 g glukozy, czyli OGTT. Aby wynik był wiarygodny, przez trzy dni przed badaniem jedz normalnie, przyjdź na czczo i przez około dwie godziny pozostań w spoczynku.
Dlaczego bada się glukozę w ciąży?
Glukoza jest źródłem energii dla organizmu matki i rozwijającego się dziecka. W ciąży hormony produkowane przez łożysko stopniowo zmniejszają wrażliwość tkanek na insulinę. U części kobiet trzustka nie zwiększa wydzielania insuliny wystarczająco, przez co pojawia się hiperglikemia, czyli podwyższone stężenie glukozy we krwi.
Tak może rozwinąć się cukrzyca ciążowa, która często nie powoduje wyraźnych objawów. Nieleczona zwiększa ryzyko między innymi nadmiernej masy płodu, nadciśnienia ciążowego i powikłań okołoporodowych. Dlatego kontrola przebiega w dwóch etapach. Na początku ciąży wykonuje się glukozę na czczo, najczęściej podczas pierwszej wizyty. Jeśli wynik jest prawidłowy, planowy OGTT wykonuje się zwykle w 24.–28. tygodniu. Przy czynnikach ryzyka lub nieprawidłowej glikemii lekarz może zlecić wcześniejszą diagnostykę.
Jak przygotować się do badania OGTT?
Przygotowanie wpływa na wiarygodność wyniku. Przez co najmniej trzy dni przed testem nie ograniczaj celowo węglowodanów ani kalorii. Jedz zwyczajnie, zgodnie z dotychczasowym sposobem żywienia. Zalecenia dotyczące ilości węglowodanów mogą się różnić, ale w materiałach dotyczących OGTT podaje się zwykle co najmniej 150 g dziennie, a często 150–200 g.
Najważniejsze zasady przed badaniem są następujące:
- Post przez 8–10 godzin – ostatni lekki posiłek zjedz wieczorem, a rano nie jedz. Laboratorium może podać własny zakres, dlatego sprawdź go przed wizytą.
- Badanie rano – zgłoś się w godzinach porannych, po odpoczynku. Przed pobraniem krwi posiedź spokojnie około 15 minut.
- Zwykła aktywność przed testem – przez wcześniejsze dni nie zmieniaj gwałtownie poziomu ruchu. W dniu badania nie spaceruj, nie ćwicz i nie pal papierosów.
- Dobry stan zdrowia – infekcja, gorączka lub nasilone dolegliwości mogą wpłynąć na wynik. Jeśli jesteś chora, skontaktuj się z lekarzem lub laboratorium, aby ustalić, czy przełożyć termin.
- Woda zgodnie z zasadami laboratorium – zwykle dozwolona jest niewielka ilość niegazowanej wody, ale nie pij kawy, herbaty, soków ani napojów słodzonych.
Na dzień badania przyda się kilka rzeczy, które ułatwią oczekiwanie w placówce:
- dowód tożsamości i skierowanie, jeśli jest wymagane,
- butelka wody, o ile laboratorium dopuszcza jej picie,
- mała przekąska na czas po zakończeniu testu,
- książka, słuchawki lub inny spokojny sposób na spędzenie około dwóch godzin w pozycji siedzącej.
Jak wygląda test obciążenia glukozą krok po kroku?
OGTT trwa około dwóch godzin. Podczas całego badania zostań w placówce i ogranicz aktywność do minimum. Spacerowanie, wchodzenie po schodach lub wykonywanie innych czynności może zmienić sposób wykorzystania glukozy i wpłynąć na wynik.
- Pobranie na czczo – personel pobiera pierwszą próbkę krwi, oznaczaną jako pomiar w 0. godzinie.
- Wypicie roztworu – otrzymujesz napój zawierający 75 g glukozy rozpuszczonej w wodzie. Należy wypić go w ciągu około 5 minut. W niektórych placówkach można dodać kilka kropli cytryny, ale wcześniej zapytaj o lokalne zasady.
- Pobrania po 60 i 120 minutach – krew pobiera się po godzinie i po dwóch godzinach od rozpoczęcia picia roztworu. W tym czasie siedź spokojnie, nie jedz i nie podejmuj wysiłku.
Smak roztworu może powodować nudności, osłabienie lub zawroty głowy. Jeżeli zwymiotujesz albo nie wypijesz całej porcji, poinformuj personel od razu. Taki test jest nieważny i zwykle trzeba go powtórzyć w innym terminie. Nie wychodź z placówki bez zgody pracownika laboratorium.
Jakie są normy glukozy w OGTT?
Wartości graniczne stosowane w diagnostyce cukrzycy ciążowej przedstawiają się następująco:
| Czas pomiaru | Próg diagnostyczny (mg/dl) | Próg diagnostyczny (mmol/l) |
|---|---|---|
| Na czczo | ≥ 92 | ≥ 5,1 |
| Po 60 minutach | ≥ 180 | ≥ 10,0 |
| Po 120 minutach | ≥ 153 | ≥ 8,5 |
Rozpoznanie cukrzycy ciążowej może zostać postawione, gdy co najmniej jeden z trzech wyników osiąga lub przekracza próg diagnostyczny. Wynik zawsze omów z lekarzem, który zdecyduje o dalszym postępowaniu.
Nie należy mylić normy z OGTT z wynikiem glukozy na czczo oznaczanym na początku ciąży. Stężenie na czczo poniżej 92 mg/dl pozwala zwykle przejść do planowego badania w 24.–28. tygodniu. Wynik od 92 do 125 mg/dl może wymagać wcześniejszego OGTT, natomiast wartość 126 mg/dl lub wyższa wymaga pilnej oceny lekarskiej i dalszej diagnostyki.
Co po nieprawidłowym wyniku?
Nieprawidłowy OGTT nie oznacza, że problem pozostanie na stałe. Cukrzyca ciążowa zwykle ustępuje po porodzie, ale w czasie ciąży wymaga kontroli prowadzonej przez lekarza. Postępowanie może obejmować modyfikację diety, pomiary glukozy i bezpieczną aktywność dostosowaną do stanu zdrowia. Gdy takie działania nie wystarczają, lekarz może zalecić insulinę.
Po porodzie potrzebna jest kontrola gospodarki węglowodanowej, ponieważ przebyta cukrzyca ciążowa zwiększa ryzyko jej nawrotu w kolejnej ciąży oraz rozwoju cukrzycy typu 2 w przyszłości.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. W przypadku choroby, nieprawidłowego wyniku lub wymiotów podczas OGTT skontaktuj się z personelem medycznym.
