HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego, najczęściej nie powoduje żadnych odczuwalnych symptomów. Zakażenie może ustąpić samoistnie, ale przetrwała infekcja niektórymi typami wirusa zwiększa ryzyko zmian przedrakowych i nowotworów. Widoczne kłykciny kończyste zwykle wiążą się z typami niskoonkogennymi i nie są rakiem.
Co oznaczają „symptomy choroby HPV”?
HPV to nie jedna choroba, lecz grupa ponad 200 typów wirusów zakażających skórę i błony śluzowe. Określenie „symptomy choroby HPV” jest więc pewnym skrótem. U wielu osób zakażenie przebiega bezobjawowo, dlatego nie można rozpoznać go wyłącznie na podstawie samopoczucia ani wyglądu skóry.
W większości przypadków układ odpornościowy eliminuje infekcję w ciągu kilkunastu miesięcy do około dwóch lat. Nie da się jednak przewidzieć, u kogo zakażenie utrzyma się dłużej. Wtedy może dojść do powstania zmian przedrakowych, które również przez długi czas nie dają dolegliwości.
Jakie typy HPV wywołują poszczególne zmiany?
Najważniejszy podział obejmuje typy niskoonkogenne i wysokoonkogenne. Pierwsze zwykle powodują łagodne zmiany brodawkowate, drugie mogą prowadzić do zmian przednowotworowych i nowotworów, zwłaszcza gdy zakażenie jest przetrwałe.
| Typ wirusa | Potencjał onkogenny | Typowe zmiany |
|---|---|---|
| HPV 6 i 11 | Niski | Kłykciny kończyste i inne brodawkowate zmiany skóry lub błon śluzowych |
| HPV 16 i 18 | Wysoki | Zmiany przedrakowe oraz część nowotworów szyjki macicy, odbytu i okolic głowy i szyi |
| Inne typy wysokiego ryzyka, między innymi 31, 33, 35, 45, 52 i 58 | Wysoki | Nieprawidłowości komórkowe, które mogą z czasem prowadzić do nowotworu |
Wysokoonkogenne typy HPV mogą zaburzać kontrolę podziałów komórkowych. Nie oznacza to jednak, że dodatni wynik testu jest równoznaczny z rakiem. O ryzyku decydują między innymi typ wirusa, czas utrzymywania się infekcji i wynik badań komórkowych.
Jak wyglądają objawy zakażenia HPV?
Kłykciny kończyste i brodawki
Kłykciny kończyste to zwykle pojedyncze lub mnogie, miękkie, różowawe albo białawe grudki w okolicy narządów płciowych i odbytu. Mogą występować na sromie, w pochwie, na prąciu, mosznie lub w okolicy okołoodbytowej. Z czasem niektóre zmiany zlewają się i przybierają wygląd przypominający kalafior. Najczęściej nie bolą, ale mogą powodować świąd, dyskomfort, krwawienie po podrażnieniu lub utrudniać oddawanie moczu czy stolca.
Kłykciny kończyste nie są tym samym co stany przedrakowe ani rak. Najczęściej wywołują je typy HPV 6 i 11, które mają niski potencjał onkogenny. Zmian nie należy jednak rozpoznawać samodzielnie, ponieważ podobny wygląd mogą mieć inne choroby skóry. Lekarz może zaproponować leczenie miejscowe, krioterapię, laseroterapię albo usunięcie zmiany.
Inne typy HPV powodują brodawki skórne, na przykład na dłoniach i podeszwach stóp. Zmiany w jamie ustnej, gardle lub krtani mogą objawiać się chrypką, kaszlem albo zmianą głosu. Takie dolegliwości nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla HPV.
Objawy zmian przedrakowych i nowotworów
Zmiany przedrakowe szyjki macicy zazwyczaj nie są widoczne i nie powodują bólu. Można je wykryć podczas cytologii, testu HPV lub kolposkopii. Objawy pojawiające się później nie świadczą o samym zakażeniu, lecz mogą wskazywać na zaawansowaną chorobę i wymagają pilnej konsultacji.
Do sygnałów, których nie należy ignorować, należą:
- krwawienie po stosunku, między miesiączkami lub po menopauzie,
- nietypowa, obfita albo nieprzyjemnie pachnąca wydzielina z pochwy,
- ból w podbrzuszu, miednicy lub podczas stosunku,
- nietypowe krwawienie albo ból w okolicy odbytu,
- utrzymująca się chrypka, kaszel lub uczucie ciała obcego w gardle,
- trudności w połykaniu, powiększone węzły szyi albo zmiana głosu trwająca przez kilka tygodni.
Takie objawy mają wiele możliwych przyczyn i nie oznaczają automatycznie nowotworu. Ich utrzymywanie się powinno jednak skłonić do wizyty u ginekologa, laryngologa lub innego lekarza odpowiedniego dla lokalizacji problemu.
Jak wykryć HPV, skoro często nie daje objawów?
Brak dolegliwości nie zastępuje badań profilaktycznych. Test HPV wykrywa materiał genetyczny wirusa wysokiego ryzyka, natomiast cytologia ocenia wygląd komórek szyjki macicy i może wskazać zmiany wywołane przez infekcję. Badania te uzupełniają się, a ich zakres i częstotliwość lekarz dobiera do wieku, wyników oraz historii zdrowia.
Do lekarza zgłoś się, gdy:
- zauważysz nową brodawkę, grudkę lub zmianę w okolicy narządów płciowych, odbytu, jamy ustnej albo gardła,
- wynik cytologii jest nieprawidłowy lub lekarz zalecił dalszą diagnostykę,
- występują krwawienia po stosunku, nietypowa wydzielina albo ból bez jasnej przyczyny,
- utrzymują się chrypka, kaszel, ból gardła lub trudności w połykaniu,
- należysz do grupy podwyższonego ryzyka, na przykład masz obniżoną odporność lub palisz papierosy.
Szczepienie przeciw HPV zmniejsza ryzyko zakażenia typami wirusa związanymi z kłykcinami i częścią nowotworów. Może przynieść korzyść także po rozpoczęciu aktywności seksualnej, ponieważ chroni przed typami, z którymi organizm nie miał jeszcze kontaktu. Nie zastępuje jednak cytologii ani testów przesiewowych.
Dodatni wynik HPV nie jest wyrokiem i nie oznacza raka. Oznacza potrzebę postępowania zgodnie z zaleceniami lekarza, czasem powtórzenia badania, wykonania cytologii lub kolposkopii. Nie istnieje lek usuwający HPV z organizmu w każdym przypadku. Leczy się przede wszystkim wywołane przez wirusa zmiany i monitoruje stan zdrowia.
Artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Rozpoznanie zmian oraz decyzję o badaniach i leczeniu powinien podjąć lekarz po ocenie pacjenta.
