HPV zwykle nie leczy się lekiem przeciwwirusowym. U większości kobiet infekcja zostaje wyciszona przez układ odpornościowy w ciągu kilku–kilkunastu miesięcy, a postępowanie medyczne koncentruje się na kontroli zakażenia oraz usuwaniu zmian, jeśli się pojawią. Dodatni wynik testu HPV nie oznacza raka ani konieczności natychmiastowego zabiegu. Znaczenie mają typ wirusa, wynik cytologii i obraz badań kontrolnych.
HPV to infekcja, a nie zawsze choroba
Wirus brodawczaka ludzkiego (HPV) może zakażać skórę i błony śluzowe. Często nie powoduje żadnych objawów, dlatego wiele kobiet dowiaduje się o nim dopiero podczas badań przesiewowych. U większości osób infekcja jest przejściowa i w ciągu 6–24 miesięcy przestaje być wykrywana w badaniach. Nie oznacza to jednak, że każda infekcja przebiega tak samo.
Najważniejsze jest rozróżnienie między obecnością wirusa a zmianami, które może on wywołać. Typy niskiego ryzyka, między innymi HPV 6 i 11, są związane głównie z kłykcinami kończystymi. Typy wysokiego ryzyka, w tym HPV 16 i 18, mogą przy utrzymującym się zakażeniu prowadzić do zmian przednowotworowych szyjki macicy. Dlatego nie leczy się samego dodatniego wyniku „na wszelki wypadek”, lecz ocenia ryzyko i kontroluje stan szyjki macicy.
Jak lekarz ustala sposób postępowania?
Decyzja zależy od tego, czy występują widoczne zmiany, jaki typ HPV wykryto oraz czy cytologia lub inne badania wykazały nieprawidłowości. Przy bezobjawowym zakażeniu bez zmian najczęściej wystarcza nadzór ustalony przez lekarza. Zbyt szybkie wykonywanie zabiegów może być niepotrzebne, ale pomijanie kontroli zwiększa ryzyko przeoczenia zmian przedrakowych.
| Sytuacja kliniczna | Postępowanie medyczne |
|---|---|
| HPV wykryty, bez objawów i nieprawidłowości w badaniach | Kontrola zgodna z wynikiem testu, cytologii i indywidualnym ryzykiem pacjentki. Nie stosuje się leczenia eliminującego sam wirus. |
| Kłykciny kończyste | Usunięcie widocznych zmian metodą miejscową lub zabiegową. Możliwe są nawroty, ponieważ zabieg nie musi wyciszyć infekcji w całym organizmie. |
| Nieprawidłowy wynik cytologii lub HPV wysokiego ryzyka | Dalsza diagnostyka, na przykład kolposkopia, a w razie potrzeby biopsja. |
| Potwierdzone zmiany przednowotworowe | Nadzór albo usunięcie zmienionej tkanki, zależnie od stopnia zmian, ich lokalizacji i zaleceń ginekologa. |
Jak usuwa się zmiany wywołane przez HPV?
Metodę dobiera się do rodzaju, liczby, wielkości i umiejscowienia zmian. Inaczej postępuje się z kłykcinami na skórze sromu, a inaczej ze zmianami w obrębie szyjki macicy. Zabiegi usuwają chorobowo zmienioną tkankę, ale nie są równoznaczne z bezpośrednim wyleczeniem infekcji HPV.
W leczeniu kłykcin kończystych lekarz może zastosować preparat miejscowy, krioterapię lub zabieg. Leki takie jak imikwimod albo podofilotoksyna są przeznaczone do określonych zmian i lokalizacji. Nie należy rozpoczynać ich stosowania bez konsultacji, ponieważ nie każdy guzek w okolicy intymnej jest kłykciną.
Do metod usuwania zmian należą:
- Krioterapia – zamrażanie zmiany, najczęściej ciekłym azotem.
- Laseroterapia – odparowanie lub zniszczenie zmienionej tkanki za pomocą energii lasera.
- LEEP lub LLETZ – wycięcie fragmentu zmienionej szyjki macicy pętlą elektryczną.
- Konizacja – chirurgiczne usunięcie stożka tkanki szyjki macicy, gdy wymaga tego wynik diagnostyki.
Nie stosuj na narządy płciowe preparatów przeznaczonych do kurzajek na dłoniach lub stopach. Nie wyciskaj, nie wycinaj ani nie przypalaj zmian samodzielnie. Takie postępowanie może spowodować oparzenie, krwawienie, zakażenie lub rozsianie zmian, a także opóźnić rozpoznanie innej choroby. Zauważoną brodawkę, narośl, owrzodzenie albo zmianę, która krwawi, powinien ocenić ginekolog lub dermatolog-wenerolog.
Co zrobić po nieprawidłowej cytologii?
Nieprawidłowy wynik cytologii nie oznacza automatycznie raka. Cytologia ocenia wygląd komórek, natomiast test HPV wykrywa materiał genetyczny wirusa wysokiego ryzyka. Oba badania odpowiadają na inne pytania i często uzupełniają się w ocenie ryzyka.
Najczęściej dalsze działania przebiegają według następującego schematu:
- Ocena wyniku cytologii – lekarz ustala, jakiego rodzaju i jak nasilone są nieprawidłowości.
- Test HPV wysokiego ryzyka – w zależności od sytuacji wykonuje się go z pobranego materiału lub zleca dodatkowo.
- Kolposkopia – szyjka macicy, a w razie potrzeby także pochwa i srom, są oglądane w powiększeniu.
- Biopsja – jeśli lekarz zauważy podejrzany obszar, pobiera niewielki wycinek do badania histopatologicznego.
Dopiero wynik pełnej diagnostyki decyduje, czy potrzebny jest zabieg, czy wystarczy obserwacja. Przy małych nieprawidłowościach lekarz może zalecić powtórzenie badań po określonym czasie. Nie należy samodzielnie skracać ani wydłużać tego terminu.
Jak wspierać organizm przy infekcji HPV?
Nie ma diety, suplementu ani domowej kuracji, która potwierdzenie eliminuje HPV. Możesz jednak ograniczać czynniki sprzyjające przetrwałej infekcji i stosować się do zaleceń dotyczących kontroli. Szczególnej uwagi wymagają osoby z obniżoną odpornością, przyjmujące leki immunosupresyjne lub leczone z powodu chorób przewlekłych.
Znaczenie dla ogólnego stanu zdrowia i ryzyka utrzymywania się infekcji mają:
- niepalenie papierosów i unikanie dymu tytoniowego,
- regularny sen, umiarkowana aktywność fizyczna i dieta dostarczająca potrzebnych składników odżywczych,
- leczenie rozpoznanych infekcji intymnych i innych chorób zgodnie z zaleceniami lekarza,
- stosowanie prezerwatyw, które zmniejszają ryzyko transmisji, choć nie chronią przed HPV całkowicie,
- przestrzeganie terminów cytologii, testów HPV i kontroli ginekologicznych.
Czy szczepienie ma sens po wykryciu HPV?
Szczepionka przeciw HPV nie leczy aktywnej infekcji i nie usuwa zmian, które już powstały. Może jednak chronić przed typami wirusa, z którymi kobieta nie miała wcześniej kontaktu. Z tego powodu wykrycie jednego typu HPV nie wyklucza korzyści ze szczepienia. Decyzję o jego wykonaniu, wieku i schemacie dawek należy omówić z lekarzem.
Największą skuteczność profilaktyczną szczepienie osiąga przed rozpoczęciem kontaktów seksualnych, ale także osoby dorosłe mogą rozważyć je po indywidualnej konsultacji. Szczepienie nie zastępuje cytologii ani testu HPV. Zaszczepiona kobieta nadal powinna wykonywać badania przesiewowe zgodnie z aktualnym programem i zaleceniami specjalisty.
Dodatni wynik HPV nie jest wyrokiem. Najważniejsze jest rozdzielenie dwóch spraw: organizm często sam wycisza infekcję, natomiast rozpoznane kłykciny i zmiany przednowotworowe wymagają postępowania dobranego przez lekarza. Regularna diagnostyka daje możliwość wykrycia zmian szyjki macicy na etapie, na którym można je skutecznie kontrolować lub usunąć.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. W przypadku dodatniego wyniku HPV, nieprawidłowej cytologii lub zmian w okolicy intymnej skonsultuj się z ginekologiem.
