GBS w ciąży oznacza najczęściej bezobjawowe nosicielstwo bakterii, a nie chorobę. Wymaz wykonywany między 35. a 37. tygodniem pozwala zaplanować ochronę noworodka. Przy dodatnim wyniku antybiotyk podaje się śródporodowo, a nie w czasie ciąży.
Czym jest GBS?
GBS to paciorkowiec grupy B, którego naukowa nazwa brzmi Streptococcus agalactiae. Bakteria może naturalnie bytować w dolnym odcinku przewodu pokarmowego, okolicy odbytu i drogach rodnych. Szacuje się, że nosicielstwo dotyczy około 10–30% kobiet ciężarnych.
Obecność GBS zwykle nie powoduje żadnych objawów i nie wynika z zaniedbań higienicznych. Nosicielstwo nie jest tym samym co aktywne zakażenie. Dla ciężarnej najczęściej nie oznacza choroby, ale podczas porodu bakteria może przedostać się na noworodka. Właśnie dlatego badanie służy przede wszystkim zaplanowaniu ochrony dziecka.
Kiedy i jak wykonuje się badanie GBS?
Posiew GBS wykonuje się standardowo między 35. a 37. tygodniem ciąży. Materiał pobiera się wymazówką z dolnej części pochwy oraz z odbytu. Badanie jest krótkie, nieinwazyjne i zwykle bezbolesne. Nie zastępuje go wymaz wyłącznie z pochwy, ponieważ bakteria może występować także w końcowym odcinku przewodu pokarmowego.
Przed pobraniem warto poinformować personel o przyjmowanych lekach, zwłaszcza antybiotykach. Mogą one wpływać na wynik posiewu. W wielu placówkach zaleca się także przez kilka dni powstrzymanie od współżycia oraz rezygnację w dniu badania z silnych środków do higieny intymnej i preparatów odkażających. Szczegółowe zalecenia może przekazać lekarz lub położna.
Przebieg badania można ująć w kilku krokach:
- Między 35. a 37. tygodniem ciąży lekarz lub położna pobiera wymaz z pochwy i odbytu.
- Próbka trafia do laboratorium, gdzie sprawdza się obecność paciorkowca grupy B.
- Wynik jest zwykle dostępny po kilku dniach.
- Informację o wyniku należy przekazać personelowi przy przyjęciu do porodu.
Jeśli poród rozpocznie się przed pobraniem wymazu albo wynik nie będzie znany, personel ocenia dodatkowe czynniki ryzyka i może zastosować profilaktykę śródporodową.
Co oznacza dodatni wynik GBS?
Dodatni wynik oznacza nosicielstwo bakterii w momencie pobrania próbki. Nie świadczy o tym, że ciężarna jest chora ani że doszło do zakażenia dziecka. Ponieważ kolonizacja może się zmieniać, wynik służy do podjęcia decyzji dotyczącej porodu.
W przypadku GBS dodatniego antybiotyk podaje się dożylnie w trakcie porodu, zwykle w odpowiednich odstępach ustalonych przez personel. Najczęściej stosuje się penicylinę lub ampicylinę. Jeśli występuje alergia na penicylinę, trzeba poinformować o niej lekarza, szczególnie gdy wcześniej pojawiły się duszność, obrzęk, spadek ciśnienia lub inne objawy ciężkiej reakcji. W takiej sytuacji wybór leku zależy od rodzaju alergii i, w razie potrzeby, od wrażliwości bakterii na alternatywne antybiotyki.
Sam dodatni wynik nie jest wskazaniem do przyjmowania antybiotyku przed rozpoczęciem porodu. O podaniu leku decyduje sytuacja położnicza, wynik badania oraz czynniki ryzyka.
Kiedy profilaktyka śródporodowa jest wskazana?
Antybiotyk może być potrzebny nie tylko po dodatnim posiewie. Najważniejsze sytuacje przedstawia tabela:
| Sytuacja | Postępowanie |
|---|---|
| Dodatni posiew GBS | Podanie antybiotyku dożylnie podczas porodu. |
| Poprzednie dziecko z zakażeniem GBS | Zastosowanie profilaktyki śródporodowej. |
| GBS wykryty w moczu podczas ciąży | Przekazanie informacji personelowi i profilaktyka podczas porodu. |
| Poród przed 37. tygodniem | Ocena wskazań i zwykle rozpoczęcie profilaktyki przy nieznanym statusie GBS. |
| Odejście wód płodowych ponad 18 godzin przed porodem | Ocena ryzyka i podanie antybiotyku zgodnie z decyzją zespołu położniczego. |
| Gorączka podczas porodu | Niezwłoczne poinformowanie personelu i postępowanie obejmujące profilaktykę oraz ocenę możliwego zakażenia. |
Dlaczego ochrona noworodka jest potrzebna?
Podczas porodu dziecko ma kontakt z drogami rodnymi, w których może znajdować się GBS. U większości noworodków nie prowadzi to do choroby, ale niedojrzały układ odpornościowy może nie poradzić sobie z inwazyjnym zakażeniem. W rzadkich przypadkach bakteria może wywołać ciężką infekcję, w tym sepsę lub zapalenie płuc.
Ryzyko zakażenia rośnie szczególnie w określonych warunkach. Personel zwraca uwagę na następujące czynniki:
- urodzenie dziecka przed 37. tygodniem ciąży,
- małą masę urodzeniową lub wcześniactwo,
- długi czas od odejścia wód płodowych do porodu,
- gorączkę u matki podczas porodu,
- GBS wykryty w moczu lub wcześniejsze dziecko z zakażeniem GBS.
Antybiotyk podany podczas porodu ogranicza ilość bakterii w drogach rodnych wtedy, gdy dziecko może mieć z nimi kontakt. To standardowa profilaktyka, której celem jest zmniejszenie ryzyka ciężkiego zakażenia noworodka. Po porodzie personel obserwuje dziecko i reaguje, jeśli pojawią się objawy wymagające diagnostyki.
Czy GBS leczy się w ciąży?
Bezobjawowego nosicielstwa GBS nie leczy się rutynowo antybiotykiem przed porodem. Taka terapia zwykle nie usuwa bakterii trwale. Kolonizacja może powrócić, a niepotrzebne stosowanie antybiotyków sprzyja narastaniu oporności. Wyjątkiem jest sytuacja, w której lekarz rozpoznaje rzeczywiste zakażenie wymagające leczenia, na przykład zakażenie układu moczowego. Wtedy leczy się chorobę, a nie samo nosicielstwo.
Najważniejsze jest wykonanie wymazu w zalecanym terminie i poinformowanie zespołu porodowego o wyniku. Dodatni GBS jest sytuacją dobrze opisaną w opiece okołoporodowej i sam w sobie nie oznacza zagrożenia dla ciąży ani konieczności zmiany planu porodu.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie wątpliwości dotyczących wyniku GBS, alergii na antybiotyki, gorączki lub odejścia wód płodowych skontaktuj się z lekarzem albo personelem porodówki.
