Inwazyjny rak przewodowy piersi (IDC) to najczęstszy typ inwazyjnego raka piersi. Rozwija się w przewodach mlecznych, a następnie nacieka otaczające tkanki, przez co może szerzyć się do węzłów chłonnych i odległych narządów. Leczenie zależy przede wszystkim od stadium TNM oraz profilu biologicznego guza, czyli receptorów ER, PR, HER2 i wskaźnika Ki-67.
Czym jest inwazyjny rak przewodowy piersi?
Inwazyjny rak przewodowy piersi, określany skrótem IDC, powstaje w komórkach wyściełających przewody mleczne. W pewnym momencie komórki nowotworowe przekraczają ścianę przewodu i zaczynają naciekać tkankę piersi. To właśnie inwazja odróżnia IDC od zmiany przedinwazyjnej.
Rak przewodowy in situ, czyli DCIS, pozostaje ograniczony do wnętrza przewodów mlecznych. Nie nacieka sąsiednich tkanek i z zasady nie ma możliwości szerzenia się drogą krwionośną lub limfatyczną. IDC może natomiast zajmować węzły chłonne, a w bardziej zaawansowanych przypadkach tworzyć przerzuty odległe. Rozróżnienie między DCIS a IDC wymaga oceny materiału pobranego podczas biopsji, a niekiedy także badania całej usuniętej zmiany.
Określenie „przewodowy” opisuje miejsce powstania nowotworu, ale nie mówi jeszcze, jak szybko guz będzie rósł ani jakie leczenie zadziała najlepiej. Te informacje wynikają z badania histopatologicznego, oceny receptorów i ustalenia stopnia zaawansowania.
Objawy i diagnostyka IDC
Inwazyjny rak przewodowy może przez pewien czas nie powodować żadnych dolegliwości. Zmiana wykryta w badaniu przesiewowym bywa mała i niewyczuwalna. Objaw nie oznacza automatycznie nowotworu, ale każda nowa lub utrzymująca się zmiana wymaga konsultacji lekarskiej.
Do sygnałów, które powinny skłonić do wizyty, należą:
- nowy guzek lub twarde zgrubienie w piersi albo pod pachą
- zmiana wielkości, kształtu lub symetrii piersi
- wciągnięcie brodawki albo fragmentu skóry
- nietypowa wydzielina z brodawki, zwłaszcza podbarwiona krwią
- zaczerwienienie, obrzęk, pogrubienie skóry lub wygląd przypominający skórkę pomarańczy
- łuszczenie, nadżerka albo przewlekła zmiana w obrębie brodawki
Diagnostyka przebiega zwykle etapami:
- Badanie lekarskie i ocena piersi oraz okolicznych węzłów chłonnych.
- Badanie obrazowe, najczęściej mammografia, USG lub oba badania, zależnie od wieku, budowy piersi i charakteru zmiany.
- Biopsja, podczas której pobiera się fragment tkanki do oceny mikroskopowej.
- Badanie patomorfologiczne potwierdzające albo wykluczające inwazyjnego raka przewodowego.
- Ocena receptorów ER, PR, HER2 i wskaźnika Ki-67 oraz ustalenie stopnia zaawansowania.
W określonych sytuacjach lekarz zleca także rezonans magnetyczny piersi, badania oceniające węzły chłonne lub diagnostykę pod kątem przerzutów. Mammografia przesiewowa pomaga wykrywać zmiany, zanim pojawią się objawy. W Polsce zasady programu profilaktycznego zależą od aktualnych kryteriów, dlatego bieżące informacje należy sprawdzać w oficjalnych źródłach ochrony zdrowia.
Dlaczego receptory i Ki-67 mają znaczenie?
Sam typ histologiczny nie wystarcza do zaplanowania terapii. Guz jest badany pod kątem obecności receptorów hormonalnych i HER2 oraz tempa podziałów komórkowych. Wynik tworzy biologiczny profil nowotworu, który wpływa na dobór leczenia przed operacją, po operacji albo w chorobie zaawansowanej.
- ER i PR to receptory estrogenowe i progesteronowe. Ich obecność może wskazywać na wrażliwość guza na hormonoterapię.
- HER2 jest receptorem, którego nadmierna ilość lub amplifikacja genu może przyspieszać wzrost komórek. W takim przypadku możliwe jest leczenie anty-HER2.
- Ki-67 to wskaźnik proliferacji, czyli przybliżonej aktywności podziałowej komórek. Nie interpretuje się go w oderwaniu od pozostałych wyników.
| Podtyp biologiczny | Charakterystyka | Główne założenia leczenia |
|---|---|---|
| Luminalny | Najczęściej ER-dodatni, często także PR-dodatni. Aktywność Ki-67 może być różna. | Podstawą bywa hormonoterapia. W zależności od ryzyka stosuje się także chirurgię, radioterapię, chemioterapię lub leki celowane. |
| HER2-dodatni | Występuje nadekspresja receptora HER2 albo jego amplifikacja potwierdzona odpowiednim badaniem. | Rozważa się leczenie anty-HER2, często w połączeniu z chemioterapią i leczeniem miejscowym. |
| Potrójnie ujemny | Brak ekspresji ER i PR oraz brak nadekspresji HER2. | Hormonoterapia i leczenie anty-HER2 nie działają na ten profil. Znaczenie może mieć chemioterapia, a w wybranych sytuacjach także immunoterapia lub inne leki. |
Granice między podtypami nie zawsze są całkowicie sztywne, a wyniki muszą być interpretowane razem z wielkością guza, zajęciem węzłów, stopniem złośliwości i stanem zdrowia pacjentki. Decyzję podejmuje konsylium onkologiczne.
Jak leczy się inwazyjnego raka przewodowego piersi?
Celem leczenia może być całkowite usunięcie nowotworu, zmniejszenie ryzyka nawrotu albo kontrolowanie choroby i jej objawów. Plan często łączy leczenie miejscowe z systemowym. Kolejność terapii zależy od stadium, biologii guza, możliwości operacyjnych i ogólnego stanu zdrowia.
| Metoda | Cel | Kiedy jest stosowana |
|---|---|---|
| Chirurgia | Usunięcie guza i, jeśli trzeba, ocena lub usunięcie zajętych węzłów chłonnych. | Zabieg oszczędzający pierś z usunięciem guza albo mastektomia. Zakres zależy między innymi od wielkości, lokalizacji i liczby ognisk. |
| Radioterapia | Zniszczenie pozostałych komórek nowotworowych w obszarze leczenia i zmniejszenie ryzyka nawrotu miejscowego. | Często po zabiegu oszczędzającym, a w wybranych sytuacjach także po mastektomii lub przy zajęciu węzłów. |
| Chemioterapia | Działanie na komórki nowotworowe w całym organizmie. | Przed operacją, aby zmniejszyć guz, albo po operacji, gdy ryzyko nawrotu uzasadnia leczenie uzupełniające. |
| Hormonoterapia | Zablokowanie działania hormonów pobudzających wzrost komórek guza. | Przy nowotworach z receptorami ER lub PR. Leczenie może trwać kilka lat, zgodnie z indywidualnym planem. |
| Leczenie celowane | Oddziaływanie na konkretną cechę molekularną nowotworu. | Na przykład leczenie anty-HER2 przy nadekspresji HER2, a w wybranych sytuacjach inne leki dopasowane do profilu guza. |
Chirurgia może polegać na wycięciu guza z marginesem zdrowej tkanki, czyli na leczeniu oszczędzającym pierś, albo na mastektomii. W czasie zabiegu lekarz może wykonać biopsję węzła wartowniczego. Jeśli badanie wykaże zajęcie węzłów, dalsze postępowanie zależy od ich liczby, lokalizacji i innych cech choroby.
Chemioterapia bywa podawana przed operacją, zwłaszcza gdy guz jest większy lub jego profil biologiczny wskazuje na korzyść z leczenia systemowego przed zabiegiem. Po operacji może służyć zmniejszeniu ryzyka, że w organizmie pozostały niewykrywalne komórki nowotworowe. Możliwe działania niepożądane obejmują między innymi zmęczenie, nudności, wypadanie włosów oraz większą podatność na infekcje. Ich nasilenie zależy od zastosowanych leków i organizmu pacjentki.
Hormonoterapia jest stosowana wtedy, gdy komórki raka mają receptory hormonalne. W zależności od sytuacji klinicznej wykorzystuje się między innymi tamoksyfen lub inhibitory aromatazy. Leczenie anty-HER2 obejmuje leki skierowane przeciw receptorowi HER2, takie jak trastuzumab, czasem w skojarzeniu z innymi preparatami. Nie każdy lek jest wskazany u każdej pacjentki, dlatego samodzielne porównywanie schematów znalezionych w internecie nie zastępuje konsultacji.
Plan terapii ustala konsylium onkologiczne na podstawie wyniku biopsji, badań obrazowych, klasyfikacji TNM, receptorów, Ki-67, wieku, stanu ogólnego oraz preferencji pacjentki. W razie potrzeby omawia się także rekonstrukcję piersi, ochronę płodności i sposób łagodzenia działań niepożądanych.
Od czego zależą rokowania?
Rokowanie w IDC nie wynika z samej nazwy nowotworu. Największe znaczenie ma stadium TNM. Litera T opisuje wielkość i miejscowe zaawansowanie guza, N – zajęcie regionalnych węzłów chłonnych, a M – obecność przerzutów odległych. Im wcześniej choroba zostanie rozpoznana i im mniej struktur jest zajętych, tym większa szansa na leczenie radykalne.
Znaczenie mają także stopień złośliwości histologicznej, profil receptorowy, Ki-67, odpowiedź na leczenie przedoperacyjne oraz możliwość całkowitego usunięcia guza. Nowotwory hormonozależne często mają inne tempo rozwoju i inne możliwości terapii niż raki potrójnie ujemne. W HER2-dodatnim raku piersi dostęp do leczenia celowanego istotnie zmienił sposób postępowania.
Wczesne wykrycie nie gwarantuje identycznego przebiegu u każdej osoby, ale zwiększa możliwość zastosowania leczenia z intencją całkowitego wyleczenia.
Statystyki dotyczące przeżycia opisują grupy pacjentek i nie są indywidualną prognozą. Konkretna ocena wymaga analizy pełnej dokumentacji przez zespół prowadzący. Po zakończeniu leczenia potrzebne są zaplanowane kontrole oraz szybkie zgłaszanie nowych objawów.
Badania kliniczne i przyszłość terapii
Onkologia piersi rozwija immunoterapię, nowe leki celowane oraz połączenia kilku metod. Badane są między innymi strategie dopasowane do mutacji genetycznych, szlaków sygnałowych komórek nowotworowych i cech układu odpornościowego. Niektóre leki, które wcześniej były eksperymentalne, stały się już częścią standardowego leczenia określonych podtypów.
Udział w badaniu klinicznym jest możliwy tylko po sprawdzeniu kryteriów danego protokołu. Lekarz powinien omówić potencjalne korzyści, ryzyko, alternatywy i zakres monitorowania. Badanie kliniczne nie oznacza rezygnacji z opieki onkologicznej, ale wymaga świadomej decyzji i regularnych wizyt.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji z lekarzem. W przypadku niepokojących zmian w piersi, wyniku biopsji lub rozpoznania nowotworu potrzebna jest ocena chirurga onkologa albo onkologa klinicznego. Nie należy rozpoczynać, przerywać ani modyfikować leczenia na podstawie informacji znalezionych wyłącznie w internecie.
