Jajniki leżą głęboko w miednicy mniejszej, po obu stronach macicy, w pobliżu bocznych ścian miednicy. Nie znajdują się bezpośrednio pod skórą brzucha, dlatego nie można ich samodzielnie wyczuć przez powłoki brzuszne.
Gdzie dokładnie znajdują się jajniki?
Jajniki są parzystymi gonadami, czyli żeńskimi gruczołami rozrodczymi. Każdy z nich leży po jednej stronie macicy, w bocznej części miednicy mniejszej. Ich położenie nie jest całkowicie stałe. Może zmieniać się między innymi wraz z wiekiem, ciążą, wypełnieniem sąsiednich narządów oraz fazą cyklu miesiączkowego.
Jajnik jest umocowany za pomocą kilku struktur, w tym więzadła właściwego jajnika, więzadła wieszadłowego oraz krezki jajnika. Przez te struktury przebiegają naczynia krwionośne, naczynia limfatyczne i nerwy. W pobliżu jajnika znajduje się jajowód, ale nie są to dwa określenia tego samego narządu. Jajnik produkuje i uwalnia komórkę jajową, natomiast jajowód przechwytuje ją i transportuje w kierunku macicy. W jajowodzie może dojść do zapłodnienia.
Budowa i wielkość jajników
Jajnik ma zwykle kształt spłaszczonego owalu przypominającego migdał. Jego wielkość zmienia się w ciągu życia. U osób w wieku rozrodczym narząd może nieznacznie zmieniać objętość w zależności od rozwoju pęcherzyków i owulacji. Po menopauzie jajniki zazwyczaj stopniowo się zmniejszają, a ich czynność hormonalna słabnie.
| Parametr | Wartość lub charakterystyka |
|---|---|
| Długość | około 3–5 cm |
| Szerokość | około 1,5–3 cm |
| Grubość | zwykle około 1–1,5 cm |
| Masa | około 5–8 g |
| Kształt | spłaszczony, owalny, często porównywany do migdała |
W przekroju wyróżnia się korę i rdzeń jajnika. W korze znajdują się pęcherzyki jajnikowe, w których dojrzewają komórki jajowe. W trakcie cyklu jeden z pęcherzyków może osiągnąć dojrzałość i uwolnić komórkę jajową podczas owulacji. Rdzeń zawiera przede wszystkim tkankę łączną oraz liczne naczynia krwionośne zaopatrujące narząd.
Jajników nie można wiarygodnie ocenić dotykiem przez brzuch. Są niewielkie, położone głęboko i otoczone innymi strukturami miednicy. Ich wielkość, położenie oraz ewentualne zmiany ocenia się podczas badania ginekologicznego i przede wszystkim w badaniu USG, najczęściej przezpochwowym u osób, u których jest ono wskazane.
Jakie funkcje pełnią jajniki?
Jajniki mają funkcję prokreacyjną i endokrynną. Ich działanie podlega regulacji między innymi przez hormony FSH i LH wydzielane przez przysadkę mózgową. Najważniejsze zadania jajników obejmują:
- Dojrzewanie komórek jajowych – komórki jajowe rozwijają się w pęcherzykach jajnikowych.
- Owulację – podczas owulacji dojrzały pęcherzyk uwalnia komórkę jajową, która trafia do jajowodu.
- Produkcję estrogenów – między innymi estradiolu, który uczestniczy w regulacji cyklu i przygotowaniu organizmu do owulacji.
- Produkcję progesteronu – hormonu powstającego głównie po owulacji, który przygotowuje błonę śluzową macicy do ewentualnego zagnieżdżenia zarodka.
W jajnikach powstają także inne hormony, między innymi androgeny, inhibina oraz AMH. Stężenie AMH wykorzystuje się jako jeden z parametrów oceny rezerwy jajnikowej, ale jego wynik nie pozwala samodzielnie określić płodności ani przewidzieć dokładnego momentu menopauzy.
Kiedy ból w podbrzuszu może mieć związek z jajnikami?
Dolegliwości odczuwane po prawej lub lewej stronie podbrzusza nie zawsze pochodzą z jajnika. Podobny ból mogą powodować między innymi jelita, pęcherz moczowy, mięśnie i więzadła miednicy, a także macica lub jajowody.
Ból związany z owulacją bywa krótkotrwały, jednostronny i pojawia się w połowie cyklu. Zwykle ustępuje samoistnie. Nie da się jednak na tej podstawie samodzielnie rozpoznać przyczyny dolegliwości. Konsultacji ginekologicznej wymagają zwłaszcza objawy, które są silne, nawracają albo utrzymują się dłużej.
Na wizytę lekarską warto zgłosić się w przypadku następujących sygnałów:
- silnego lub nagłego bólu po jednej stronie podbrzusza,
- bólu podczas współżycia albo przewlekłego bólu w miednicy,
- nieregularnych miesiączek lub krwawień między miesiączkami,
- bólu połączonego z gorączką, nudnościami, wymiotami albo omdleniem.
USG pomaga ocenić położenie i wygląd jajników, ale sposób diagnostyki dobiera lekarz do wieku, objawów, fazy cyklu oraz wyniku badania ginekologicznego. W razie nawracających dolegliwości nie należy zastępować konsultacji próbą samodzielnego uciskania brzucha.
Najczęstsze pytania o położenie jajników
Czy można wyczuć jajniki przez brzuch?
Nie. U zdrowej dorosłej osoby jajniki zazwyczaj nie są wyczuwalne palpacyjnie przez powłoki brzuszne. Ich ocena wymaga badania lekarskiego, a najczęściej także USG.
Czy położenie jajników zmienia się z wiekiem?
Jajniki pozostają w obrębie miednicy mniejszej, ale ich wielkość i położenie mogą się nieznacznie zmieniać. Po menopauzie zwykle się zmniejszają i stają się trudniejsze do uwidocznienia.
Czy mężczyźni mają jajniki?
Typowy męski układ rozrodczy zawiera jądra, a nie jajniki. Rzadkie zaburzenia rozwoju gonad mogą prowadzić do obecności różnych rodzajów tkanki gonadalnej, ale nie jest to prawidłowa anatomia męskiego układu rozrodczego.
Najważniejsza informacja jest prosta: jajniki znajdują się głęboko w miednicy mniejszej, po obu stronach macicy, i nie można ich samodzielnie wyczuć przez brzuch. Ich budowę oraz ewentualne nieprawidłowości ocenia się za pomocą badania ginekologicznego i badań obrazowych.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W przypadku bólu, zaburzeń cyklu lub innych niepokojących objawów skonsultuj się z lekarzem.
