Pierwsze USG ciąży wykonuje się najczęściej między 6. a 9. tygodniem. Służy ono potwierdzeniu, że ciąża znajduje się w macicy, ocenie liczby zarodków i sprawdzeniu ich rozwoju. Pierwszym obowiązkowym badaniem przesiewowym jest natomiast USG I trymestru, wykonywane między 11. a 14. tygodniem ciąży.
Wczesne badanie nie jest formalnym obowiązkiem każdej pacjentki. Lekarz może je zalecić ze względu na objawy lub przebieg wcześniejszych ciąż, a pacjentka może wykonać je także na własne życzenie. Termin liczony od pierwszego dnia ostatniej miesiączki pozostaje orientacyjny, ponieważ owulacja i długość cyklu nie zawsze przebiegają według typowego schematu. Ostateczną ocenę wieku ciąży lekarz opiera między innymi na pomiarach zarodka.
Po co wykonuje się wczesne USG?
USG wczesnej ciąży wykonuje się zwykle przezpochwowo, ponieważ ta metoda pozwala dokładniej uwidocznić niewielkie struktury znajdujące się w macicy. Badanie jest nieinwazyjne i wykorzystuje fale ultradźwiękowe, a nie promieniowanie jonizujące. Jego najważniejsze cele to:
- potwierdzenie, że pęcherzyk ciążowy znajduje się w jamie macicy,
- ocena, czy ciąża jest pojedyncza, czy mnoga,
- sprawdzenie obecności zarodka i jego czynności serca,
- ustalenie wieku ciąży na podstawie pomiarów, w tym długości ciemieniowo-siedzeniowej CRL.
Wizyta przed 6. tygodniem może być niejednoznaczna. Zarodek jest wtedy bardzo mały, dlatego nie zawsze widać jego czynność serca albo wszystkie struktury ciąży. Taki wynik nie musi oznaczać nieprawidłowości. Lekarz może zalecić powtórzenie badania po kilku dniach lub po 1–2 tygodniach, zależnie od obrazu USG i pomiarów.
Brak widocznej czynności serca ocenia się na podstawie obrazu i wymiarów zarodka, a nie wyłącznie na podstawie daty ostatniej miesiączki. Przy nieregularnych cyklach ciąża może być młodsza, niż wynikałoby to z obliczeń kalendarzowych.
Harmonogram USG w prawidłowej ciąży
Rekomendacje PTGiP dotyczące ciąży o prawidłowym przebiegu przewidują kilka kluczowych badań. Ich terminy i cele przedstawia tabela:
| Etap ciąży | Rodzaj badania | Główne cele diagnostyczne |
|---|---|---|
| 11–14 tydzień | USG I trymestru, często nazywane USG genetycznym | Ocena anatomii płodu, pomiar CRL i przezierności karkowej, ocena kości nosowej oraz przesiewowa ocena ryzyka niektórych nieprawidłowości chromosomalnych |
| 18–22 tydzień | USG połówkowe | Szczegółowa ocena budowy płodu, narządów wewnętrznych, serca, łożyska i ilości płynu owodniowego |
| 28–32 tydzień | USG III trymestru | Ocena wzrastania płodu, jego ułożenia, łożyska i płynu owodniowego |
| Po terminie porodu | USG po ukończeniu 40. tygodnia | Ocena położenia płodu, czynności serca, biometr ii oraz ilości płynu owodniowego przed porodem |
Podane przedziały dotyczą standardowej opieki nad ciążą o prawidłowym przebiegu. Lekarz prowadzący może zlecić dodatkowe badania, gdy ciąża jest mnoga, występują choroby matki, wcześniejsze wyniki wymagają kontroli albo pojawia się podejrzenie zaburzeń wzrastania płodu. USG połówkowe nie zastępuje USG I trymestru, ponieważ każde z tych badań ocenia inne elementy rozwoju dziecka.
Kiedy nie czekać na zaplanowane USG?
Silny ból lub krwawienie we wczesnej ciąży wymagają kontaktu z lekarzem poza ustalonym harmonogramem. Objawy te mogą mieć różne przyczyny, ale należy między innymi wykluczyć ciążę pozamaciczną, która może zagrażać zdrowiu i życiu.
Nie czekaj na zaplanowaną wizytę, jeśli pojawią się:
- silny, narastający lub jednostronny ból brzucha albo miednicy,
- krwawienie z dróg rodnych, szczególnie obfite lub połączone z bólem,
- zawroty głowy, zasłabnięcie albo wyraźne osłabienie,
- ból w okolicy barku, parcie w okolicy odbytu lub ból przy wypróżnianiu.
W przypadku omdlenia, nagłego silnego bólu lub obfitego krwawienia trzeba wezwać pomoc medyczną. Nie należy samodzielnie prowadzić samochodu. Także plamienie bez bólu powinno zostać zgłoszone ginekologowi, zwłaszcza gdy jest nowe, nasila się lub towarzyszą mu inne dolegliwości.
Jak przygotować się do pierwszego USG?
Do badania nie trzeba stosować szczególnej diety ani wykonywać specjalnych czynności. Na pierwszą wizytę warto przygotować:
- dokumentację wcześniejszych badań i informacje o przebytych ciążach,
- datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki,
- wynik testu ciążowego lub badania beta-hCG, jeśli został wykonany,
- listę przyjmowanych leków i pytań do lekarza.
Przy USG przezpochwowym pęcherz powinien być pusty. Wczesne badanie najczęściej wykonuje się właśnie tą drogą, ponieważ pozwala uzyskać dokładniejszy obraz macicy i zarodka. Przy USG przezbrzusznym lekarz może zalecić umiarkowanie wypełniony pęcherz, ponieważ poprawia to widoczność struktur.
Najważniejsza zasada brzmi: wczesne USG można wykonać zwykle około 6.–9. tygodnia, ale termin należy dopasować do objawów, historii zdrowia i zaleceń lekarza. W prawidłowej ciąży pierwsze obowiązkowe badanie przesiewowe przypada na 11.–14. tydzień.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. W razie bólu, krwawienia lub innych niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem albo zadzwoń po pomoc medyczną.
