Przed planowaną ciążą wybierz preparat zawierający aktywny folian 5-MTHF. Zgodnie ze stanowiskiem Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników z marca 2024 roku ma on wyższą biodostępność i szybciej uzupełnia zapasy folianów niż syntetyczny kwas foliowy. Suplementację rozpocznij co najmniej 12 tygodni przed planowanym poczęciem, a dawkę dopasuj do grupy ryzyka.
Kwas foliowy czy aktywny folian?
Kwas foliowy to syntetyczna postać witaminy B9. Organizm musi przekształcić go w aktywne foliany, które uczestniczą między innymi w podziałach komórkowych i rozwoju układu nerwowego zarodka.
5-metylotetrahydrofolian, czyli 5-MTHF, jest aktywną formą folianu i może być bezpośrednio wykorzystywany przez organizm. Nie wymaga przechodzenia przez cały szlak przemian potrzebny w przypadku syntetycznego kwasu foliowego.
Znaczenie ma to między innymi u kobiet z wariantami genu MTHFR. Enzym kodowany przez ten gen uczestniczy w przemianie folianów, a niektóre warianty mogą zmniejszać wydajność tego procesu. Nie oznacza to jednak, że każda kobieta powinna wykonywać badanie MTHFR. Sam wynik genetyczny nie zastępuje konsultacji i nie ustala automatycznie dawki suplementu.
Według PTGiP przed ciążą można stosować 5-MTHF samodzielnie albo preparat łączący kwas foliowy z aktywnym folianem. W grupie wysokiego ryzyka szczególne znaczenie ma dawka lecznicza kwasu foliowego, którą powinien zalecić lekarz.
Jaką dawkę folianów przyjmować?
Poniższe zestawienie odzwierciedla schemat opisany w stanowisku PTGiP. Dawki dotyczą kolejnych etapów, ponieważ zapotrzebowanie zmienia się w ciąży i podczas laktacji:
| Grupa ryzyka | Przed ciążą | I trymestr | II i III trymestr | Laktacja |
|---|---|---|---|---|
| Niskie ryzyko | 400 µg kwasu foliowego lub 400 µg kwasu foliowego + 400 µg 5-MTHF na dobę | 400–800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona | 600–800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona | 600–800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona |
| Pośrednie ryzyko | 400 µg kwasu foliowego + 400 µg 5-MTHF na dobę | 800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona |
| Wysokie ryzyko | 5 mg kwasu foliowego na dobę | 800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF na dobę lub dawka łączona |
Wysoka dawka 5 mg nie jest przeznaczona do samodzielnego stosowania. Przyjmuje się ją wyłącznie po kwalifikacji medycznej, ponieważ wymaga oceny całej sytuacji zdrowotnej oraz przyjmowanych leków.
Kto może należeć do grupy pośredniego lub wysokiego ryzyka?
Do grupy niskiego ryzyka zwykle zalicza się zdrowe kobiety bez własnego i rodzinnego wywiadu wskazującego na wady płodu. O wyższej grupie ryzyka mogą decydować następujące czynniki:
- Cukrzyca przedciążowa może wymagać indywidualnego ustalenia suplementacji.
- Otyłość wiąże się z potrzebą oceny dawki przez lekarza.
- Choroby przewodu pokarmowego oraz zaburzenia wchłaniania mogą wpływać na gospodarkę folianów.
- Stan po operacji bariatrycznej wymaga szczególnej kontroli suplementacji.
- Niektóre leki mogą zmieniać metabolizm folianów lub zwiększać zapotrzebowanie na tę witaminę.
- Wada cewy nerwowej u wcześniejszego dziecka albo w rodzinie może oznaczać wysokie ryzyko.
Sam fakt występowania poronienia, choroby przewlekłej lub wariantu MTHFR nie oznacza automatycznie konieczności przyjmowania 5 mg kwasu foliowego. W takich sytuacjach dawkę ustala lekarz na podstawie wywiadu i dokumentacji medycznej.
Jak rozpocząć suplementację przed ciążą?
Najprostszy schemat przygotowania obejmuje trzy kroki:
- Rozpocznij suplementację co najmniej 12 tygodni przed planowanym poczęciem.
- Wybierz preparat z 5-MTHF albo połączenie kwasu foliowego z aktywnym folianem, sprawdzając ilość każdej formy na etykiecie.
- Skonsultuj dawkę z lekarzem, jeśli masz chorobę przewlekłą, przyjmujesz leki, przeszłaś operację bariatryczną lub występowały wady cewy nerwowej w rodzinie albo we wcześniejszej ciąży.
Nie warto czekać z suplementacją do dodatniego testu ciążowego. Wady cewy nerwowej powstają na bardzo wczesnym etapie rozwoju, często zanim kobieta dowie się o ciąży.
Notatka ekspercka: suplementacja folianów uzupełnia dietę, ale jej nie zastępuje. Jadłospis powinien dostarczać między innymi zielonych warzyw liściastych, brokułów, produktów pełnoziarnistych, jaj i roślin strączkowych. Nie zwiększaj samodzielnie dawki, zwłaszcza jeśli preparat prenatalny zawiera już witaminę B9.
Najważniejsza zasada brzmi: rozpocznij przyjmowanie folianów minimum 12 tygodni przed poczęciem, wybierz aktywną formę 5-MTHF zgodnie z aktualnym stanowiskiem PTGiP, a dawkę dopasuj do indywidualnego ryzyka.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
