Dno macicy w ciąży – jak mierzyć i co oznacza jego wysokość?

Dno macicy w ciąży to najwyżej położona część trzonu macicy. Pomiar odległości od spojenia łonowego do dna, określany jako SF lub SFH, jest prostym badaniem przesiewowym. Pomaga obserwować tempo powiększania się macicy, ale nie zastępuje USG. Większe znaczenie niż pojedynczy wynik ma trend kolejnych pomiarów.

Czym jest dno macicy i dlaczego zmienia położenie?

Macica składa się między innymi z trzonu, cieśni i szyjki. Dno macicy to najwyżej położona część trzonu, znajdująca się po przeciwnej stronie niż szyjka. W pierwszych tygodniach ciąży macica pozostaje głównie w obrębie miednicy. W miarę wzrostu płodu powiększa się i unosi ku górze, dlatego dno macicy można wyczuć coraz wyżej przez powłoki brzuszne.

Ocena jego położenia pozwala orientacyjnie sprawdzić, czy wielkość macicy odpowiada wiekowi ciąży. Wynik może pośrednio dostarczać informacji o wzrastaniu płodu oraz ilości wód płodowych. Nie jest jednak samodzielnym rozpoznaniem i zawsze wymaga odniesienia do datowania ciąży, badania lekarskiego oraz wyników USG.

Jak wygląda pomiar wysokości dna macicy?

Badanie jest krótkie, nieinwazyjne i zwykle wykonywane podczas rutynowej wizyty położniczej. Lekarz lub położna najpierw palpacyjnie, czyli dotykiem, lokalizuje najwyższy punkt macicy. Następnie mierzy odległość między górnym brzegiem spojenia łonowego a dnem macicy za pomocą nieelastycznej taśmy centymetrowej. Wynik zapisuje się w centymetrach jako SF, od angielskiego symphysis-fundus, lub SFH.

Pomiar wykonuje się w pozycji leżącej albo półsiedzącej, przy rozluźnionych mięśniach brzucha. Dla większej porównywalności wyników dobrze jest opróżnić pęcherz przed badaniem. Znaczenie ma także stosowanie podobnej techniki podczas kolejnych wizyt, ponieważ wtedy łatwiej ocenić tempo wzrostu macicy.

Wskazówka eksperta: pomiar dna macicy służy do przesiewowej oceny przebiegu ciąży. Nie potwierdza samodzielnie prawidłowego rozwoju dziecka i nie zastępuje badania USG.

Wysokość dna macicy w poszczególnych tygodniach

Poniższe wartości pokazują orientacyjne położenie dna macicy względem charakterystycznych punktów na ciele. Indywidualne różnice są częste, dlatego tabela nie służy do samodzielnego stawiania diagnozy.

Od około 24. do 34. tygodnia ciąży często stosuje się przybliżenie, zgodnie z którym liczba centymetrów między spojeniem łonowym a dnem macicy odpowiada liczbie tygodni ciąży, zwykle z pewnym marginesem. Przykładowo wynik około 28 cm może pasować do 28. tygodnia. Nie jest to jednak reguła bez wyjątków. Pod koniec ciąży dno macicy może nieco się obniżyć, gdy główka dziecka schodzi niżej i organizm przygotowuje się do porodu.

Co oznacza wynik odbiegający od normy?

Nieco wyższy lub niższy wynik nie musi oznaczać problemu. Lekarz bierze pod uwagę przede wszystkim kolejne pomiary, sposób wyznaczenia wieku ciąży, badanie brzucha, objawy pacjentki oraz wyniki USG. Niepokój budzi raczej wyraźna rozbieżność albo brak oczekiwanego przyrostu w kolejnych wizytach niż pojedyncza wartość poza tabelą.

Na wysokość dna macicy wpływają czynniki, które nie zawsze są związane z zaburzeniem rozwoju ciąży. Najczęstsze z nich to:

• Budowa ciała – większa ilość tkanki tłuszczowej lub napięcie mięśni brzucha mogą utrudniać znalezienie dna macicy i zmieniać wynik.
• Błędne określenie wieku ciąży – niewłaściwie ustalona data ostatniej miesiączki lub owulacji wpływa na porównanie pomiaru z normą.
• Ilość wód płodowych – małowodzie i wielowodzie mogą powodować, że macica jest mniejsza lub większa, niż wskazywałby tydzień ciąży.
• Ułożenie i wielkość płodu – położenie dziecka, ciąża mnoga lub większe rozmiary płodu mogą zmieniać kształt i wysokość macicy.
• Warunki badania – pełny pęcherz, różna pozycja ciała, napięcie mięśni, niedokładna palpacja albo zmiany w budowie macicy, na przykład mięśniaki, mogą obniżać wiarygodność pomiaru.

Jeżeli wynik jest wyraźnie niezgodny z przewidywaniami albo kolejne pomiary nie pokazują przyrostu, lekarz może zalecić USG. To badanie dokładniej ocenia wzrastanie płodu, jego położenie, ilość płynu owodniowego i inne parametry. Do konsultacji należy zgłosić się także wtedy, gdy odchyleniu towarzyszą niepokojące objawy:

• krwawienie lub plamienie z dróg rodnych,
• odpływanie płynu owodniowego albo nagła zmiana ilości wydzieliny,
• regularne, bolesne skurcze lub nasilający się ból brzucha,
• wyraźne osłabienie albo zauważalne zmniejszenie ruchów dziecka.

Sam pomiar nie pozwala rozpoznać zahamowania wzrostu płodu ani innego powikłania. Jest sygnałem, który może wskazać potrzebę dokładniejszej oceny. O dalszym postępowaniu decyduje lekarz na podstawie całego obrazu ciąży.

Co dzieje się z dnem macicy po porodzie?

Po porodzie macica zaczyna się obkurczać. Ten naturalny proces nosi nazwę inwolucji i polega na cofaniu się zmian, które zaszły w ciąży. Towarzyszą mu skurcze macicy, czasem silniej odczuwane podczas karmienia piersią, gdy wydzielanie oksytocyny sprzyja jej obkurczaniu.

Orientacyjny przebieg obniżania się dna macicy wygląda następująco:

1. Tuż po wydaleniu łożyska – dno znajduje się mniej więcej w połowie odległości między spojeniem łonowym a pępkiem.
2. W pierwszej dobie – unosi się zwykle w okolice pępka, a następnie zaczyna obniżać.
3. Około 5. doby – ponownie znajduje się mniej więcej w połowie odległości między pępkiem a spojeniem łonowym.
4. Około 10. doby – sięga spojenia łonowego albo znajduje się 1–2 palce powyżej niego.
5. Po około 14 dniach – macica zwykle nie jest już wyczuwalna przez powłoki brzuszne.
6. Około 6 tygodni po porodzie – pod koniec połogu macica najczęściej wraca do rozmiarów zbliżonych do tych sprzed ciąży.

Tempo inwolucji może różnić się między kobietami. Nieprawidłowe krwawienie, gorączka, narastający ból lub brak stopniowego obkurczania macicy wymagają kontaktu z położną albo lekarzem.

Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.