Szczepienia niemowląt w Polsce zaczynają się w pierwszej dobie życia. W szpitalu dziecko otrzymuje szczepionki przeciw gruźlicy (BCG) i WZW typu B, a po ukończeniu 6. tygodnia życia rozpoczyna szczepienia w przychodni. Terminy określa aktualny Program Szczepień Ochronnych (PSO), ogłaszany co roku przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
Kalendarz szczepień obowiązkowych w 1. roku życia
Szczepienia obowiązkowe są bezpłatne. Poniższa tabela przedstawia bazowy schemat dla zdrowych dzieci. Dokładny termin może zależeć od stanu zdrowia, odstępów między dawkami oraz wybranego preparatu.
| Wiek dziecka | Szczepienia | Miejsce podania |
|---|---|---|
| Pierwsza doba życia | WZW typu B, gruźlica (BCG) | Oddział noworodkowy |
| 2. miesiąc życia (po ukończeniu 6. tygodnia) |
DTP, WZW typu B, Hib, pneumokoki, rotawirusy | Przychodnia POZ |
| 4. miesiąc życia | DTP, Hib, polio, pneumokoki, rotawirusy | Przychodnia POZ |
| 5.–6. miesiąc życia | DTP, Hib, polio, rotawirusy | Przychodnia POZ |
| 7. miesiąc życia | WZW typu B | Przychodnia POZ |
Skrót DTP oznacza szczepienie przeciw błonicy, tężcowi i krztuścowi, Hib chroni przed inwazyjnymi zakażeniami bakterią Haemophilus influenzae typu b, a polio przed poliomyelitis. Szczepienie przeciw rotawirusom podaje się doustnie, zwykle w schemacie dwu- lub trzydawkowym. Liczba dawek i graniczne terminy zależą od konkretnego preparatu.
Po 1. roku życia kalendarz obejmuje między innymi pierwszą dawkę szczepionki MMR przeciw odrze, śwince i różyczce oraz kolejną dawkę przeciw pneumokokom w 13.–15. miesiącu. Dawki przypominające przeciw DTP, polio i Hib przypadają zwykle na 16.–18. miesiąc życia.
Standard, 5w1 i 6w1 – czym różnią się warianty?
Wariant standardowy wykorzystuje oddzielne lub niskoskojarzone preparaty, w tym szczepionkę DTP. Szczepionki 5w1 i 6w1 łączą kilka antygenów w jednym preparacie, dzięki czemu dziecko może otrzymać mniej wkłuć podczas kolejnych wizyt.
| Wariant | Co obejmuje? | Liczba wkłuć i odpłatność |
|---|---|---|
| Standard | Oddzielne szczepionki lub preparat DTP, a także Hib, polio i WZW B | Więcej wkłuć, wariant bezpłatny w ramach szczepień obowiązkowych |
| 5w1 | Błonica, tężec, krztusiec, polio i Hib | Mniej wkłuć, zwykle preparat płatny |
| 6w1 | Błonica, tężec, krztusiec, polio, Hib i WZW typu B | Najmniej wkłuć, zwykle preparat płatny |
Wybór szczepionki skojarzonej jest dobrowolny. Preparaty 5w1 i 6w1 są nierefundowane dla większości dzieci, ale mogą być bezpłatne w określonych grupach ryzyka, zgodnie z PSO. Sam zakup preparatu skojarzonego nie oznacza rezygnacji z pozostałych bezpłatnych szczepień, takich jak szczepienie przeciw pneumokokom czy MMR.
W 5w1 szczepienie przeciw WZW typu B podaje się osobno. W 6w1 jest ono częścią preparatu, dlatego ten wariant zwykle pozwala ograniczyć liczbę zastrzyków bardziej niż 5w1. Ostateczny schemat ustalają rodzice z lekarzem, uwzględniając charakterystykę danego preparatu i wymagane odstępy między dawkami.
Szczepienia zalecane dla niemowląt
Szczepienia zalecane nie należą do powszechnie bezpłatnego podstawowego schematu. Ich zasadność i sposób finansowania zależą od wieku dziecka, preparatu oraz indywidualnego ryzyka:
- Meningokoki – mogą być podawane już od pierwszych miesięcy życia, zgodnie ze schematem właściwym dla wybranej szczepionki.
- Grypa – szczepienie jest możliwe od ukończenia 6. miesiąca życia, szczególnie przed sezonem jesienno-zimowym.
- Ospa wietrzna – szczepienie wykonuje się zwykle po ukończeniu 12. miesiąca życia, a w określonych grupach może być bezpłatne.
- COVID-19 – możliwość i schemat szczepienia zależą od aktualnych zaleceń oraz wieku dziecka.
Jak przygotować się do wizyty szczepiennej?
Przed każdym szczepieniem lekarz przeprowadza kwalifikację. Ocenia stan dziecka, pyta o wcześniejsze reakcje, choroby, alergie i przyjmowane leki. Katar lub łagodne przeziębienie bez gorączki zwykle nie wykluczają szczepienia, ale decyzję zawsze podejmuje lekarz po badaniu.
Na wizytę przygotuj:
- Książeczkę zdrowia dziecka z zapisami poprzednich szczepień.
- Informacje o stanie zdrowia dziecka, przyjmowanych lekach i ewentualnych reakcjach po wcześniejszych dawkach.
- Ubranie łatwe do rozpięcia, które pozwoli szybko odsłonić udo lub ramię.
- Ulubioną zabawkę albo smoczek, które mogą pomóc uspokoić dziecko po wkłuciu.
Karmienie piersią nie jest przeciwwskazaniem do szczepienia. Po podaniu preparatu można przytulić dziecko lub przystawić je do piersi, jeśli pomaga mu to się uspokoić.
Jakie reakcje po szczepieniu są typowe?
Niewielki ból, zaczerwienienie lub obrzęk w miejscu wkłucia, rozdrażnienie, senność, przejściowo mniejszy apetyt i umiarkowana gorączka mogą być zwykłą reakcją organizmu. Najczęściej ustępują w ciągu kilku dni. Takie objawy określa się jako NOP, czyli niepożądane odczyny poszczepienne, choć nie każdy NOP ma ciężki przebieg.
Skontaktuj się pilnie z lekarzem, gdy u dziecka wystąpią:
- gorączka przekraczająca 40°C lub gorączka u dziecka poniżej 3. miesiąca życia,
- drgawki albo wyraźne zaburzenia świadomości,
- trudności z oddychaniem lub obrzęk twarzy,
- nieutulony, długotrwały płacz albo szybko narastający obrzęk w miejscu wkłucia.
Najważniejsze jest terminowe realizowanie dawek zgodnie z PSO, ale nie należy samodzielnie ustalać ani nadrabiać schematu. W przypadku wcześniactwa, niskiej masy urodzeniowej, choroby lub opóźnienia szczepienia lekarz może zmodyfikować plan. Szczególnej oceny wymaga między innymi szczepienie BCG u wcześniaków o masie poniżej 2000 g.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje badania ani porady lekarskiej. O kwalifikacji do szczepienia, wyborze preparatu i terminie podania dawki decyduje lekarz. Aktualny kalendarz należy sprawdzać w Programie Szczepień Ochronnych publikowanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego.
