Określenie „rak macicy” jest potoczne i może oznaczać różne choroby. Najczęściej chodzi o raka szyjki macicy albo raka trzonu macicy, rozwijającego się w endometrium. Oba nowotwory mogą przez pewien czas nie dawać objawów, dlatego każde nietypowe krwawienie, plamienie lub nieprawidłowa wydzielina z dróg rodnych wymagają konsultacji ginekologicznej.
Co oznacza „rak macicy”?
Macica składa się między innymi z trzonu, czyli jej górnej części, oraz szyjki, która łączy jamę macicy z pochwą. Rak szyjki macicy rozwija się w komórkach szyjki, najczęściej w obrębie tak zwanej strefy przejściowej. Rak trzonu macicy, nazywany też rakiem endometrium, powstaje w błonie śluzowej wyściełającej wnętrze trzonu.
Rozróżnienie tych chorób ma znaczenie, ponieważ różnią się czynnikami ryzyka, sposobem wykrywania i typowym obrazem objawów. Wczesne stadia obu nowotworów mogą przebiegać bezobjawowo. Brak dolegliwości nie wyklucza więc choroby, a samodzielna ocena objawów nie pozwala jej potwierdzić ani wykluczyć.
Jakie objawy może dawać rak szyjki macicy?
Rak szyjki macicy często rozwija się stopniowo w następstwie przetrwałego zakażenia onkogennym typem wirusa HPV. Samo zakażenie HPV nie oznacza raka, ponieważ w wielu przypadkach organizm usuwa wirusa. Przetrwała infekcja może jednak prowadzić do zmian przedrakowych i nowotworowych.
Stany przedrakowe oraz wczesny rak szyjki macicy zwykle nie powodują charakterystycznych dolegliwości. Zmiany mogą zostać wykryte podczas badań przesiewowych, zanim pojawią się objawy. Gdy choroba staje się klinicznie widoczna, najczęściej występują:
- krwawienia lub plamienia po stosunku seksualnym albo badaniu ginekologicznym
- krwawienia między miesiączkami
- miesiączki bardziej obfite lub dłuższe niż zwykle
- krwiste, wodniste albo nieprzyjemnie pachnące upławy
- ból podczas współżycia
Krwawienie po stosunku, nazywane krwawieniem kontaktowym, nie jest objawem charakterystycznym wyłącznie dla raka. Może towarzyszyć także polipom, stanom zapalnym, nadżerkom lub innym zmianom szyjki. Powinno jednak zostać ocenione przez lekarza, zwłaszcza gdy się powtarza.
Wczesny rak szyjki macicy może nie dawać żadnych objawów. Nieprawidłowa cytologia lub dodatni wynik testu HPV wymagają postępowania ustalonego przez ginekologa, nawet jeśli pacjentka czuje się dobrze.
W bardziej zaawansowanej chorobie mogą pojawić się dolegliwości wynikające z naciekania okolicznych tkanek lub ucisku na narządy miednicy:
- ból w podbrzuszu, miednicy lub okolicy krzyżowo-lędźwiowej
- ból podczas współżycia i narastające uczucie dyskomfortu w miednicy
- trudności w oddawaniu moczu, bolesne parcie na mocz lub nawracające infekcje układu moczowego
- trudności w oddawaniu stolca, bolesne parcie lub zaparcia
- krew w moczu albo stolcu
- obrzęk kończyn dolnych
Objawy takie jak zastój moczu, niewydolność nerek czy przetoki między pochwą a pęcherzem lub odbytnicą dotyczą bardzo zaawansowanych przypadków. Nie należy czekać na ich wystąpienie. Wizyta jest potrzebna już przy nietypowym krwawieniu lub utrzymującej się wydzielinie.
Jakie objawy daje rak trzonu macicy?
Rak trzonu macicy, czyli najczęściej rak endometrium, rozwija się w błonie śluzowej wyściełającej jamę macicy. Występuje częściej po menopauzie, ale może pojawić się także u kobiet miesiączkujących.
Każde krwawienie lub plamienie po menopauzie wymaga diagnostyki – także wtedy, gdy jest jednorazowe i bardzo skąpe. Nie powinno być uznawane za „spóźnioną miesiączkę” ani naturalny skutek menopauzy.
U kobiet przed menopauzą sygnałami wymagającymi oceny są:
- krwawienia między miesiączkami
- bardzo obfite lub przedłużające się miesiączki
- krwawienia pojawiające się po dłuższej przerwie w miesiączkowaniu
- nieregularne, wodniste, krwiste lub nieprzyjemnie pachnące upławy
- nawracające plamienia bez jasnej przyczyny
W bardziej zaawansowanym stadium mogą wystąpić ból w podbrzuszu, uczucie pełności lub rozpierania w miednicy, ból w okolicy krzyżowej oraz objawy związane z powiększeniem narządu lub szerzeniem się choroby poza macicę.
Podobne objawy mogą powodować mięśniaki, polipy, przerost endometrium, zaburzenia hormonalne, infekcje i inne choroby ginekologiczne. Nie zmienia to potrzeby wykonania badań, ponieważ bez oceny lekarskiej nie można ustalić przyczyny krwawienia.
Rak szyjki macicy a rak trzonu macicy – najważniejsze różnice
Poniższe zestawienie pomaga uporządkować typowe objawy i czynniki ryzyka. Nie służy do samodzielnego rozpoznawania choroby.
| Cecha | Rak szyjki macicy | Rak trzonu macicy |
|---|---|---|
| Typowy początek | Często bezobjawowy, zwłaszcza we wczesnym stadium | Najczęściej sygnalizowany nieprawidłowym krwawieniem |
| Objaw, który powinien zwrócić uwagę | Krwawienie po stosunku lub badaniu, plamienia między miesiączkami, nietypowe upławy | Każde krwawienie lub plamienie po menopauzie, a przed menopauzą krwawienia nieregularne i obfite |
| Objawy zaawansowane | Ból miednicy, problemy z oddawaniem moczu lub stolca, obrzęki nóg | Ból podbrzusza, uczucie pełności w miednicy, krwiste upławy |
| Najważniejszy czynnik ryzyka | Przetrwałe zakażenie onkogennym typem HPV | Długotrwała przewaga działania estrogenów, między innymi przy otyłości, oraz niektóre choroby i predyspozycje genetyczne |
| Przykładowe dodatkowe czynniki ryzyka | Palenie tytoniu, obniżona odporność, zakażenie HIV, brak badań przesiewowych | Cukrzyca, nadciśnienie, niepłodność, późna menopauza, zespół Lyncha |
Jak lekarz rozpoznaje przyczynę objawów?
Diagnostyka zależy od rodzaju objawów, wieku, statusu menopauzalnego i wyniku badania ginekologicznego. Lekarz zbiera wywiad, pyta o charakter krwawienia, cykle, stosowane leki, choroby przewlekłe i obciążenia rodzinne, a następnie wykonuje badanie ginekologiczne.
W diagnostyce mogą być potrzebne:
- cytologia i test HPV jako badania przesiewowe dotyczące szyjki macicy
- kolposkopia, czyli oglądanie szyjki w powiększeniu, często z pobraniem wycinka
- USG przezpochwowe do oceny macicy, endometrium i innych narządów miednicy
- biopsja endometrium lub materiał pobrany podczas histeroskopii albo łyżeczkowania
- badanie histopatologiczne, które potwierdza lub wyklucza obecność nowotworu
- rezonans magnetyczny lub tomografia komputerowa, gdy potrzebna jest ocena zaawansowania choroby
Cytologia nie zastępuje diagnostyki objawowego krwawienia. Jest badaniem przesiewowym, które pomaga wykrywać zmiany przedrakowe i wczesne zmiany szyjki macicy. Jeśli szyjka wygląda podejrzanie albo występują objawy, lekarz może od razu zlecić kolposkopię i biopsję. Ostateczne rozpoznanie raka wymaga oceny materiału tkankowego przez patomorfologa.
Przy podejrzeniu raka trzonu macicy szczególne znaczenie ma ocena endometrium w USG i pobranie próbki do badania histopatologicznego. Sam obraz USG nie wystarcza do potwierdzenia nowotworu.
Kiedy zgłosić się do ginekologa?
Umów wizytę, jeśli wystąpi choć jeden z poniższych sygnałów. Pilność konsultacji zależy od nasilenia objawów, ale nie warto czekać, aż problem sam ustąpi:
- krwawienie lub plamienie po menopauzie, nawet jednorazowe
- krwawienie po stosunku albo badaniu ginekologicznym
- powtarzające się plamienia między miesiączkami
- miesiączki wyraźnie obfitsze, dłuższe lub częstsze niż wcześniej
- wodniste, krwiste, ropne albo nieprzyjemnie pachnące upławy
- utrzymujący się ból podbrzusza, miednicy lub okolicy krzyżowo-lędźwiowej
Na wizytę dobrze przygotować informacje o dacie ostatniej miesiączki, czasie trwania i nasileniu krwawień, przyjmowanych lekach oraz wcześniejszych wynikach cytologii, testu HPV i USG. Takie objawy często mają przyczynę inną niż nowotwór, ale tylko badanie lekarskie pozwala ją ustalić. Regularna cytologia, zgodnie z aktualnym programem badań i zaleceniami lekarza, oraz konsultowanie nieprawidłowych krwawień zwiększają szansę na wykrycie zmian na wczesnym etapie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej, badania ginekologicznego ani indywidualnej diagnozy. W przypadku nieprawidłowego krwawienia, bólu lub innych niepokojących objawów skontaktuj się z lekarzem.
