Według stanowiska PTGiP z 2024 roku w okresie okołokoncepcyjnym i w ciąży preferowaną formą folianów jest 5-MTHF, czyli 5-metylotetrahydrofolian. Dawka zależy jednak od grupy ryzyka. Kobiety z grupy niskiego ryzyka zwykle stosują 400 µg na dobę, natomiast przy podwyższonym ryzyku schemat suplementacji ustala lekarz.
Jaki kwas foliowy wybrać według PTGiP?
Polskie Towarzystwo Ginekologów i Położników w stanowisku z 2024 roku wskazuje na przewagę aktywnych folianów nad syntetycznym kwasem foliowym. 5-MTHF ma wysoką biodostępność, wykazuje aktywność fizjologiczną i nie wymaga przejścia przez wszystkie etapy przemian metabolicznych.
W praktyce przy wyborze preparatu należy szukać na etykiecie informacji o zawartości 5-MTHF. W niektórych produktach występuje on samodzielnie, a w innych razem z kwasem foliowym. Sama dieta, nawet bogata w zielone warzywa, rośliny strączkowe, jaja czy produkty pełnoziarniste, nie zawsze pokrywa zapotrzebowanie w ciąży.
Ile folianów przyjmować przed ciążą, w ciąży i podczas laktacji?
Suplementację najlepiej rozpocząć co najmniej 12 tygodni przed planowanym poczęciem. Poniższe dawki wynikają ze stanowiska PTGiP z 2024 roku. W grupie wysokiego ryzyka dawka przed ciążą wymaga szczególnego nadzoru lekarskiego.
| Grupa ryzyka | Przed ciążą | I trymestr | II i III trymestr | Laktacja |
|---|---|---|---|---|
| Niskiego ryzyka | 400 µg kwasu foliowego lub 400 µg kwasu foliowego razem z 400 µg 5-MTHF na dobę | 400–800 µg 5-MTHF lub dawka łączona | 600–800 µg 5-MTHF lub dawka łączona | 600–800 µg 5-MTHF lub dawka łączona |
| Pośredniego ryzyka | 400 µg kwasu foliowego oraz 400 µg 5-MTHF na dobę | 800 µg 5-MTHF lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF lub dawka łączona |
| Wysokiego ryzyka | 5 mg kwasu foliowego na dobę | 800 µg 5-MTHF lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF lub dawka łączona | 800 µg 5-MTHF lub dawka łączona |
Do grupy niskiego ryzyka zalicza się zdrowe kobiety bez osobistego i rodzinnego wywiadu wskazującego na wady płodu. Grupę pośrednią mogą tworzyć między innymi kobiety z cukrzycą przedciążową, otyłością, chorobami przewodu pokarmowego, po operacji bariatrycznej, przyjmujące niektóre leki lub mające w wywiadzie wadę płodu. Do grupy wysokiego ryzyka należą kobiety, u których u nich samych, partnera lub wcześniejszego potomstwa wystąpiła wada cewy nerwowej.
Czym różni się kwas foliowy od 5-MTHF?
Syntetyczny kwas foliowy musi zostać przekształcony w organizmie do aktywnych postaci folianów. W procesie uczestniczy między innymi enzym związany z genem MTHFR. Niektóre warianty tego genu mogą zmniejszać aktywność enzymu, choć ich znaczenie kliniczne bywa różne i nie każda zmiana wymaga odrębnego postępowania.
5-MTHF jest już aktywną postacią folianu. Dzięki temu omija część przemian potrzebnych przy wykorzystaniu syntetycznego kwasu foliowego. To właśnie wyższa biodostępność i prostsze wykorzystanie przez organizm są powodami, dla których PTGiP preferuje aktywne foliany w okresie okołokoncepcyjnym i w ciąży.
Nie oznacza to jednak, że każda kobieta powinna samodzielnie stosować wysokie dawki. Szczególną ostrożność trzeba zachować przy dawce 5 mg, ponieważ jest ona przeznaczona dla określonych sytuacji klinicznych, a nie do rutynowej suplementacji.
Na co zwrócić uwagę przy wyborze preparatu?
Przed zakupem sprawdź przede wszystkim skład i dawkę preparatu:
- Forma folianu – na etykiecie szukaj 5-MTHF lub 5-metylotetrahydrofolianu.
- Dawka dobowa – powinna odpowiadać grupie ryzyka i etapowi ciąży.
- Skład łączony – preparat może zawierać zarówno kwas foliowy, jak i aktywny folian.
- Zalecenia lekarza – przy chorobach przewlekłych, przyjmowaniu leków, operacji bariatrycznej lub wcześniejszych wadach płodu potrzebna jest indywidualna konsultacja.
Nie wybieraj produktu wyłącznie na podstawie hasła „metylowany” lub obietnicy lepszego wchłaniania. Liczy się rzeczywista ilość 5-MTHF, całkowita dawka folianów oraz dopasowanie preparatu do sytuacji zdrowotnej.
Czy trzeba wykonywać badanie genu MTHFR?
Rutynowe badanie MTHFR nie jest standardowo potrzebne każdej kobiecie planującej ciążę. Występowanie wariantu genu nie przesądza samo w sobie o niedoborze folianów ani o konieczności stosowania wysokich dawek. Wynik może też wywołać niepotrzebny niepokój, jeśli nie zostanie właściwie zinterpretowany.
Wybór preparatu z 5-MTHF pozwala ominąć część przemian metabolicznych i jest zgodny z aktualnym stanowiskiem PTGiP. Nie zastępuje jednak konsultacji, gdy występują czynniki wysokiego ryzyka, choroby przewlekłe albo przyjmowanie leków wpływających na metabolizm folianów.
Najprostsza zasada brzmi: rozpocznij suplementację przed planowaną ciążą, wybierz preparat zawierający aktywny folian i dopasuj dawkę do swojej grupy ryzyka. Foliany zwykle stosuje się przez całą ciążę oraz okres karmienia, zgodnie z zaleceniem lekarza.
Artykuł nie stanowi porady medycznej i powstał wyłącznie w celach informacyjnych. Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie negatywne skutki wdrożonych zaleceń. Zawsze zasięgnij opinii specjalisty medycyny w powyższym zakresie.
